Słowniczek budowlany

Niniejszy słowniczek budowlany ma na celu przybliżenie Państwu wybranych pojęć z zakresu naszej pracy. Pojęcia są prezentowane w kolejności alfabetycznej.

Beton

Materiał powstały ze zmieszania cementu, kruszywa grubego i drobnego, wody oraz ewentualnych domieszek i dodatków, który uzyskuje swoje właściwości w wyniku hydratacji cementu. Jest jednym z najbardziej powszechnych materiałów budowlanych we współczesnym budownictwie.

Cement

Hydrauliczne spoiwo mineralne, otrzymywane z surowców mineralnych (margiel lub wapień i glina) wypalonych na klinkier w piecu cementowym a następnie zmielenie otrzymanego spieku z gipsem, spełniającym rolę regulatora czasu wiązania. Stosowany jest do przygotowywania zapraw cementowych, cementowo–wapiennych i betonów. Wykorzystywany jest do łączenia materiałów budowlanych.

Faktura

Charakterystyczny sposób ukształtowania powierzchni obrazu lub rzeźby. Na fakturę dzieła sztuki w malarstwie wpływ ma bardzo wiele czynników, m.in. rodzaj podobrazia, rodzaj farby i ewentualne dodatki, które się w niej znajdują, sposób jej nakładania (np. impastami), zastosowane techniki (np. frottage).

Farba

Substancja powłokotwórcza służąca do ochronnego lub dekoracyjnego pokrywania powierzchni dowolnych przedmiotów. Może zalegać na ich powierzchni, lub nieznacznie wnikać w głąb. Składa się z substancji barwiących – najczęściej w postaci pigmentów oraz substancji dodatkowych.

Gips

Najczęściej w budownictwie można się spotkać z użyciem do wykonania: tynków wewnętrznych, ozdobnych detali architektonicznych, stiuków i sztukaterii, posągów, płyt na ścianki działowe, płyt gipsowo-kartonowych, posadzek pod wykładziny podłogowe, form do odlewów, drobnych napraw tynku lub jako gładzi na tynkach cementowo-wapiennych (tzw. szpachlowania).

Glazura

Szklista powłoka na płytkach, ceramice itp., płytki ceramiczne pokryte taką powłoką.

Gładź szpachlowa

Materiał budowlany oparty głównie na gipsie jako materiale wiążącym i wypełniającym z dodatkiem kredy, dolomitu i materiałów pomocniczych (plastyfikatorów, opóźniaczy wiązania gipsu).

Gładź podłogowa

Szlichta; wyrównawcza warstwa zaprawy cementowej ułożona jako podkład pod posadzkę; nieprzepuszczalna powłoka wytworzona poprzez zatarcie czystego cementu posypanego przed stwardnieniem na jastrychu cementowym.

Gładź tynkowa

Zewnętrzna warstwa tynku trójwarstwowego wykonana z zaprawy z kruszywem w postaci drobnoziarnistego piasku przesiewanego, wyrównująca szorstką powierzchnię narzutu tynkowego. Spoiwo w zaprawie wykorzystywane do wykonywania gładzi mogą stanowić cement, wapno, bądź cement i wapno jednocześnie - w zależności od przeznaczenia tynku itp.

Grassmarmo

Gładkie, w pełni ekologiczne pokrycie dekoracyjne, wytwarzane przy użyciu naturalnych minerałów. Specjalnie dobrane  składniki  na bazie wapna gaszonego pozwalają  na łatwe odprowadzenie wilgoci ze ścian, co zapobiega  rozwojowi grzybów i pleśni. Zastosowane w małych, wąskich pomieszczeniach czy na sufitach, ze względu na lustrzane odbicie  wizualnie je  powiększa.

Karton (tektura)

Najgrubszy materiał papierniczy (ma do 11 mm grubości). Powstaje przez sprasowanie kilkunastu warstw masy papierniczej. Do jej wyrobu używa się grubszych włókien ścieru drzewnego, szmat, makulatury, nie dodaje się jednak wypełniaczy. Tektura nie nadaje się do pisania. Rozróżnia się kilka gatunków tektury: białą, brązową, szarą, techniczną.

Narzut

Narzut to warstwa tynku. Wykonuje się ją na lekko stwardniałej, skropionej wodą obrzutce. Po naniesieniu zaprawę wyrównuje się za pomocą pacy lub łaty. W przypadku tynków dwuwarstwowych narzut stanowi zewnętrzną warstwę tynku. Narzut to także technika tynkowania, polegająca na narzucaniu (nie nakładaniu) zaprawy.

Obrzutka

Pierwsza warstwa tynku wielowarstwowego wykonana w celu zwiększenie przyczepności narzutu tynkowego do podłoża. Zwykle wykonywana z rzadkiej, mocnej zaprawy cementowej.

Sgraffito

(wł. graffiare - ryć, drapać) - technika malarska polegająca na nakładaniu kolejnych, kolorowych warstw tynku lub kolorowych glin i na zeskrobywaniu fragmentów warstw wierzchnich. Poprzez odsłanianie warstw wcześniej nałożonych powstaje dwu- lub wielobarwny wzór. Technika sgraffito znana była w starożytności, popularna w okresie renesansu. Sgraffito bywa też stosowane współcześnie; trwałość wszelkich rozwiązań sgraffitowych stale się obniża z powodu wzrostu ilości związków węgla w atmosferze, które wraz z wodą opadową tworzą cząstki kwasu węglowego. Niszczy on powierzchnię tynków, a tym samym sgraffito; przeciwdziała się temu stosując dodatkowe warstwy ochronne - krzemianowe lub woskowe.

Stucco marmurino

Klasyczny efekt stucco, imitujący polerowany marmur. Przede wszystkim do eleganckich wnętrz w stylu retro.

Styropian

Porowate tworzywo sztuczne otrzymane poprzez spienienie granulek polistyrenu zawierających porofor (np. eter naftowy). Spienienie uzyskuje się przez podgrzanie granulek zazwyczaj parą wodną. Składa się z zamkniętych komórek o obłych kształtach (to były te granulki), wewnątrz których znajduje się pianka polistyrenowa. Komórki są ze sobą połączone i występują między nimi niewielkie pustki powietrzne (ich ilość i wielkość zależy od gęstości materiału), co uwidacznia się na przełomie styropianu. Jest to materiał nieodporny na działanie wielu rozpuszczalników organicznych (np. aceton czy rozpuszczalniki aromatyczne), olejów, smarów. Styropian stosowany jest często w budownictwie (można stosować tylko odmianę FS), jako lekki (od ok. 10 – do ponad 40 kg/m3), materiał termoizolacyjny do temperatury + 80°C oraz jako rdzeń izolacyjno-konstrukcyjny przy produkcji budowlanych płyt warstwowych. Bywa stosowany jako materiał do wykonywania izolacji akustycznej, chociaż jego skuteczność jest niska.

Sufit podwieszany

Sufit o lekkiej konstrukcji, umieszczony poniżej stropu, aby utworzyć np. specjalną przestrzeń (tzw. przestrzeń technologiczna) na instalacje. Bywa też montowany z innych powodów (np. obniżenie wysokości pomieszczenia). Najczęściej stosowany w obiektach użyteczności publicznej. Sufit podwieszany często wykonywany jest z płyt gipsowo-kartonowych, na specjalnej lekkiej konstrukcji (aluminiowej), mocowanej do stropu wieszakami, lub w przypadku gdy nie ma stropu, bezpośrednio do konstrukcji więźby dachowej.

Sztablatura

Rodzaj tynku szlachetnego wykonanego z gipsu lub gipsu z wapnem, wygładzonego do połysku metalową pacą. Stosuje się w pomieszczeniach obiektów reprezentacyjnych o wysokim poziomie wykończenia wnętrz.

Sztukateria

Stiuki i inne elementy dekoracyjne (np. putta, ornamenty, gzymsy wewnątrz pomieszczeń) wykonane z gipsu, często odlewane i montowane do podłoża (do ścian, sufitów). Stosowane w architekturze od starożytności, upowszechniły się w okresie renesansu i baroku.

Terakota

(wł. terra cotta – ziemia wypalona) – wyroby z dobrze oczyszczonej i wypalonej gliny w formie figurek lub płytek, stosowane do zdobień.

Trawertyn

Jest używany w budownictwie jako ozdobny materiał budowlany. Nazywany alabastrem egipskim był używany już w starożytnym Egipcie do wyrobu posągów i waz. W Polsce występuje w okolicach Krzeszowic (górnokarbońska martwica karniowicka), neogeńskie martwice w okolicy Krakowa, w Tatrach i na Podhalu.

Tynk

Warstwa z zaprawy lub gipsu pokrywająca powierzchnie ścian, sufitów, kolumn, filarów itp. wewnątrz i na zewnątrz budynku. Zadaniem jej jest zabezpieczenie powierzchni przed działaniem czynników atmosferycznych (w przypadku tynków zewnętrznych), ochrona przed działaniem czynników wewnątrz pomieszczeń (np. para wodna), ogniem (elementy drewniane) oraz nadanie estetycznego wyglądu elementom budynku. Tynk stosuje się również jako warstwę podkładową pod elementy wymagające gładkiego podłoża (płyty styropianowe, płytki ceramiczne) - powszechnie stosuje się wówczas tynk cementowy, cementowo-wapienny lub gipsowy.

Wapno

Spoiwo mineralne powietrzne (suchowiążące). W budownictwie używane jest pod różnymi postaciami, choć postacią końcową jest mleko wapienne. Obecnie sprzedawane jest głównie w postaci wapna hydratyzowanego, dawniej w postaci wapna palonego.

Wełna mineralna

(wełna kamienna) – materiał izolacyjny pochodzenia mineralnego. Używany w budownictwie do izolacji termicznych i akustycznych ścian zewnętrznych i wewnętrznych, stropów i podłóg, dachów i stropodachów oraz ciągów instalacyjnych. Także jako rdzeń izolacyjno – konstrukcyjny budowlanych płyt warstwowych.

Zaprawa

Mieszanina wody i spoiwa z drobnym kruszywem lub innym wypełnieniem. Podstawową własnością zaprawy jest wiązanie, czyli przejście z stanu płynnego, plastycznego w stały. Zaprawy w budownictwie używane są przede wszystkim do: łączenia elementów np. cegieł w murze, elementów licujących ścianę z murem itp. w jedną całość; wypełnienia spoin, a przez to równomierne przenoszenie obciążeń i uszczelnienie elementów budowli; ochrona elementów obiektów przed wpływami atmosferycznymi i nadanie im estetycznego wyglądu (np. tynki ścian, stropów); produkcja wyrobów i elementów budowlanych (np. pustaków ściennych, stropowych, bloczków itp.)